:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
  29°C bezchmurnie

Synagoga w Golubiu przy ulicy 17 Stycznia

Ciekawostki, Synagoga Golubiu ulicy Stycznia - zdjęcie, fotografia

Przedstawiamy dane historyczne i ikonograficzne synagogi o nieruchomości należącej do golubskiej gminy żydowskiej przy ulicy 17 Stycznia

Nieruchomość żydowskiej gminy wyznaniowej przy ulicy 17 Stycznia leżała na rogu  dawnych dwu ulic: Mostowej (niemiecka Brückenstrasse) i Quaistrasse (ulica nadbrzeżna, bulwarowa). Ta ostatnia ulica to dzisiejsza ulica Zamurna. W źródłach, nieruchomość miała nr Mostowa 49 (dziś 19). Wschodnią granicę tej nieruchomości wyznaczał średniowieczny mur miejski. Dziś jest to pusty plac przymurny, na którym znajdują się ławki i klomby. Do niedawna stała tu niewielka drewniana buda służąca celom handlowym lub usługowym. Niedawno (2007 rok) umieszczono także tutaj na murze miejskim tablicę pamiątkową upamiętniającą papieża – Polaka Jana Pawła II. Przed nią mieszkańcy Golubia – Dobrzynia składają kwiaty oraz palą znicze. Do początku XIX wieku teren między byłą bramą Dobrzyńską a mostem zwano Przedmieściem Dobrzyńskim.

Interesująca nas tutaj nieruchomość żydowska powstała po roku 1862 ze scalenia czterech wcześniejszych działek mających oznaczenie hipoteczne tom III karta 121 (wcześniej 128), 122, 123 i 124. Poniżej przedstawimy losy historyczne tych parceli.
Działkę oznaczoną hipotecznie nr 128 (później 121) posiadał na początku XIX wieku garbarz Lewin Meyer i jego żona Chaje z domu Wollenberg. Nabył on ją za 300 talarów na podstawie notarialnego kontraktu z 12 lipca 1836 roku od kontrolera podatkowego Georga Beyera. Już w 1805 roku na tejże działce był wzniesiony „przed Dobrzyńską, bramą pod numerem 128 położona w pruski mur zbudowana garbarnia i przy tej znajdująca się połowa stajni oraz 2 ogrody i połowa przy tym położonego ogrodu aż do drzwi ogrodowych, następnie…połowa stajni za budynkiem garbarni”. W późniejszym czasie Lewin Meyer dozwolił na pobudowanie tutaj budynków szkoły rabinackiej, łaźnię rytualną, budynek zwany „Kommodite”, stajnię i synagogę. W 1910 roku księga podatku budynkowego (kataster budynkowy) podaje, że na tej działce znajdowały się: łaźnia rytualna na podwórzu oraz rzeźnia rytualna. W tym czasie wspomniane budynki należały już do Gminy Synagogalnej w Golubiu (Synagogengemeinde).

Następna działka oznaczona numerem hipotecznym t. III karta 122 to w 1818 roku wzmiankowany, położony na przedmieściu Dobrzyńskim nr 122 „masywny dom mieszkalny i połowa przed nim znajdującego się ogrodu i połowa za nim położonej stajni”. Dnia 7 stycznia 1847 roku nieruchomość tą nabyli za 650 talarów kupiec żydowski Abraham Isaacsohn i żona jego Anna z domu Kiewe oraz kupiec żydowski Gabriel Sultan i żona jego Ernestine z domu Płońska. Sądowym kontraktem z 23 maja i 11 czerwca 1862 r. potwierdzonym przez Królewską Rejencję w Kwidzynie 1 lipca 1862 r. razem z nieruchomością Golub Dom nr 123 za 600 talarów sprzedali tę nieruchomość Golubskiej Gminie Synagogalnej. Dnia 16 marca 1942 roku nieruchomość t. III 122 i 123 przeszła na własność Niemieckiej Rzeszy. Po wojnie na podstawie wniosku z dnia 23 marca 1959 roku oraz postanowieniem Sądu Powiatowego w Golubiu – Dobrzyniu z dnia 15 lipca 1958 roku wpisano 17 września 1959 roku właścicielem Skarb Państwa Polskiego. W 1910 roku księga budynkowa podaje, że na tej nieruchomości znajdował się tylny budynek na podwórzu oraz budynek stajni. 

Kolejna działka przy ul. Mostowej 49 i Quaistrasse należąca do gminy wyznaniowej żydowskiej to działka oznaczona hipotecznie tom III karta 123. W 1831 roku znajdował się na niej „dom mieszkalny i 11,5 prętowe miejsce budowlane i 26 prętowy ogród pod numerem 123”. Jej właściciele od 7 stycznia 1847 roku kupiec żydowski Abraham Isaacsohn i Anna z domu Kiewe i kupiec żydowski Gabriel Sultan i Ernestine z domu Płońska sądowym kontraktem z 23 maja i 11 czerwca 1862 roku potwierdzonego przez Królewską Rejencję Kwidzyńską 1 lipca 1862 roku razem z działką nr III 122 za 600 talarów sprzedali gminie wyznaniowej żydowskiej w Golubiu.

Następna część nieruchomości Synagogengemeinde w Golubiu oznaczona numerem hipotecznym t. III karta 124 to w 1818 roku „w Bindwerk (czyli wiązarek – dopisek nasz) wybudowana garbarnia, w której było urządzone mieszkanie i przy niej położona stajnia i ogród na Dobrzyńskim Przedmieściu pod numerem 124”. Dnia 26 lipca 1880 roku właściciel tej nieruchomości żyd Carl Elias Hirsch i Teresa z domu Danziger sprzedali ją Gminie Synagogalnej w Golubiu. Na podstawie wniosku z 25 marca 1959 roku oraz postanowienia sądu Powiatowego w Golubiu – Dobrzyniu z dnia 15 lipca 1959 roku przeszła wspomniana nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa Polskiego. Kataster budynkowy miasta Golubia z 1910 roku podaje budynki znajdujące się na tej działce: dom mieszkalny z salą modlitwy („Betsaal”) oraz znajdujące się na podwórzu 2 wydzielone stajnie wraz z budynkiem ustępowym. 
Wszystkie te powyższe nieruchomości należące do Synagogengemeinde w Golubiu zostały rozebrane przez hitlerowców w 1940 roku. Pani Felicja Siałkowska z Golubia przekazała informację, że budynki na wspomnianych wyżej działkach zostały zniszczone na początku września przez Niemców i dlatego ci na początku 1940 roku uporządkowali ten teren.

Niestety nie ma zbyt wiele materiałów ikonograficznych omawianej przez nas tu nieruchomości. Udało się znaleźć jedynie w aktach miasta Golubia plan sytuacyjny (częściowy) interesującej nas w tym artykule działki. Plan ten, który publikujemy tutaj, został sporządzony dla „Polizeiverwaltung” w Golubiu w sierpniu 1900 roku. Sporządzono go z powodu budowy nowej stajni, która na planie oznaczona jest kolorem czerwonym. Była ona przybudowana do murów miejskich (na planie „Stadtmaurer”). Długi budynek stojący wzdłuż ulicy Mostowej a krótszym bokiem przymurowany do murów miejskich, na planie został oznaczony jako „Judische Schule” (Żydowska szkoła).

Poza publikowanym tu planem mamy jeszcze dwie pocztówki z okresu pruskiego przedstawiające niestety tylko częściowo opisywaną przez nas tu nieruchomość. Zdjęcie do jednej zostało wykonane z mostu golubskiego na ulicę Mostową. Po prawej stronie wzdłuż tej ulicy wznosi się budynek szkoły żydowskiej z planu z 1900 roku. Druga pocztówka przedstawia widok Golubia na zamek i ulicę Wodną oraz Mostową wykonaną z dobrzyńskiej strony miasta. Po prawej stronie widać częściowo budynek szkoły żydowskiej. Co ciekawe nad samą Drwęcą przed budynkiem szkoły żydowskiej widać rozwinięte białe materiały. Tutaj znajdowała się tzw. „Bielawa”, na której suszono białe, wyprane wcześniej bielizny lub pościele (stąd nazwa „Bielawa”), aby wybieliły się bardziej w słońcu. Kataster gruntowy miasta Golubia z 1864 roku podaje, że teren Bielawy częściowo należał także do golubskiej gminy wyznaniowej żydowskiej. Były to niewielkie trzy działki przytykające do Drwęcy użytkowane jako ogrody o oznaczeniu na mapie katastralnej Reimanna z 1861 roku numerami 39 (o powierzchni 0,0360 ha), 40 (powierzchnia 0,0590 ha) i 144/42 (powierzchnia 0,0610 ha). Dziś znajduje się tutaj parking a wcześniej za czasów komunistycznych był tu plac zabaw dla dzieci.

Opracowanie: 
Ryszard Kowalski

Synagoga w Golubiu przy ulicy 17 Stycznia komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się